Upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dla osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i utraciła zdolność do spłacania swoich zobowiązań. Kończy się umorzeniem długów - w całości albo w części, która zostaje po wykonaniu planu spłaty wierzycieli.

Zacznijmy od rzeczy, która zaskakuje większość osób czytających o oddłużeniu. Pojęcie „upadłość konsumencka” nie pada w ustawie ani razu. Prawo upadłościowe mówi o postępowaniu wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i reguluje je w odrębnym tytule, od art. 491¹. To nie jest ciekawostka językowa - z tego wynika, że część zasad, które obowiązują przedsiębiorcę, w tym postępowaniu nie ma zastosowania. Do tego wracamy niżej.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Warunek jest jeden: niewypłacalność. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego). Ustawa dodaje domniemanie: przyjmuje się, że dłużnik tę zdolność utracił, jeśli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a).

Nie ma progu kwotowego zadłużenia. Nie ma wymogu, żeby wierzycieli było kilku. Nie ma znaczenia, czy długi wzięły się z kredytów, z chwilówek, czy z poręczenia cudzego zobowiązania.

Jest też różnica, o której rzadko się pisze. Przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek złożyć wniosek o upadłość w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym stał się niewypłacalny. Konsumenta ten obowiązek nie dotyczy - przepis o trzydziestodniowym terminie jest w tym postępowaniu wprost wyłączony (art. 491² ust. 1). Złożenie wniosku to Twoja decyzja, nie ustawowy termin, który można przekroczyć.

Czy brak majątku przekreśla wniosek?

To najczęstsza obawa osób, które trafiają do kancelarii po latach egzekucji: „nie mam już nic, więc sąd i tak odrzuci wniosek”. Jest odwrotnie.

Przepis, który pozwala oddalić wniosek, gdy majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania, stosuje się w tym postępowaniu tylko wtedy, gdy wniosek złożył wyłącznie wierzyciel (art. 491² ust. 1). Gdy wniosek składa sam dłużnik, brak majątku nie jest przeszkodą.

Co dzieje się z egzekucją komorniczą?

Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości i wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa - z dniem ogłoszenia upadłości. Po uprawomocnieniu się postanowienia jest umarzane, również z mocy prawa (art. 146 ust. 1). Nie trzeba składać w tej sprawie osobnego wniosku do komornika.

Po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest kierowanie nowej egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy. Wyjątkiem są roszczenia alimentacyjne oraz renty odszkodowawcze (art. 146 ust. 3). Szerzej opisujemy to w tekście o tym, co dzieje się z egzekucją po ogłoszeniu upadłości.

Czy w upadłości konsumenckiej można stracić mieszkanie?

Mieszkanie wchodzi do masy upadłości i syndyk może je sprzedać. Ustawa przewiduje jednak zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych: z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości, za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy (art. 342a ust. 1).

Wysokość tej kwoty ustala sędzia-komisarz na wniosek upadłego, biorąc pod uwagę liczbę osób na utrzymaniu, zdolności zarobkowe i opinię syndyka (art. 342a ust. 2). O ten wniosek trzeba wystąpić - nie przyznaje się go automatycznie. Więcej piszemy w tekście o tym, co dzieje się z mieszkaniem w upadłości konsumenckiej.

Jak długo trwa plan spłaty wierzycieli?

Po zakończeniu postępowania upadłościowego masz trzydzieści dni na złożenie wniosku o ustalenie planu spłaty i umorzenie reszty zobowiązań (art. 369 ust. 1). Długość planu zależy od tego, jak doszło do niewypłacalności i ile udało się spłacić.

Sąd nie jest związany stanowiskiem ani Twoim, ani wierzycieli. Ustalając plan, bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, koszty utrzymania Twoje i osób pozostających na Twoim utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe (art. 370a ust. 8). To właśnie na tym etapie rozstrzyga się, ile realnie będziesz płacić - dlatego etap planu spłaty wierzycieli jest ważniejszy niż sam wniosek.

Jeżeli Twoja sytuacja osobista w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie jesteś w stanie dokonywać jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu (art. 369 ust. 1a). Gdy niezdolność nie ma charakteru trwałego, umorzenie jest warunkowe na pięć lat - w tym czasie składa się coroczne sprawozdanie o sytuacji majątkowej (art. 369 ust. 2 i 2d).

Których długów sąd nie umorzy?

Umorzenie nie obejmuje wszystkiego. Zgodnie z art. 370f ust. 2 Prawa upadłościowego umorzeniu nie podlegają:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• kary grzywny orzeczone przez sąd oraz obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę,
• nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
• naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Ostatni punkt wart jest podkreślenia, bo bywa źródłem poważnych kłopotów. Pominięcie wierzyciela we wniosku nie działa na Twoją korzyść - taki dług zostaje. Rozwijamy ten wątek w tekście o tym, jakie długi można umorzyć w upadłości konsumenckiej.

Jak pomagamy w sprawach o upadłość konsumencką

Zaczynamy od oceny, czy upadłość jest w Twojej sytuacji rozwiązaniem właściwym. Przy części spraw korzystniejsze okazuje się podważenie samej umowy kredytu - jeśli długi pochodzą z kredytu złotowego lub konsumenckiego, sprawdzamy najpierw, czy nie przysługuje Ci sankcja kredytu darmowego lub roszczenie wobec banku.

Jeżeli upadłość jest właściwą drogą, prowadzimy sprawę od początku do końca: kompletujemy dokumenty, przygotowujemy opis okoliczności powstania niewypłacalności, składamy wniosek w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, reprezentujemy Cię w kontaktach z syndykiem i na rozprawie w przedmiocie planu spłaty. Na etapie planu spłaty zależy nam przede wszystkim na jednym: żeby ustalona rata była możliwa do udźwignięcia przy Twoich realnych kosztach utrzymania.

Jak wygląda postępowanie krok po kroku?

• Wniosek. Najczęściej składa się go elektronicznie, przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (art. 216a ust. 1). Osoba fizyczna nieprowadząca działalności może jednak złożyć wniosek także na papierze, w biurze podawczym sądu rejonowego - przepisy pozwalają jej pominąć system teleinformatyczny (art. 491² ust. 3 w związku z art. 216aa). Opłata od wniosku wynosi 30 zł.
• Rozpoznanie. Sprawę rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego (art. 491³).
• Postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Sąd wyznacza syndyka i wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzydziestu dni od obwieszczenia postanowienia w rejestrze (art. 491⁵).
• Likwidacja majątku. Syndyk ustala skład masy upadłości, sprzedaje jej składniki i dzieli uzyskane środki między wierzycieli.
• Plan spłaty albo umorzenie. Po zakończeniu postępowania sąd ustala plan spłaty, umarza zobowiązania bez planu albo umarza je warunkowo.

Praktyczne szczegóły samego wniosku - dane, dokumenty, opis okoliczności - zebraliśmy w poradniku o tym, jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką. O tym, czego syndyk może żądać i jakie masz wobec niego obowiązki, piszemy w tekście o roli syndyka w postępowaniu.

Który sąd jest właściwy dla mieszkańców Wrocławia?

Sprawy upadłościowe z obszaru właściwości Sądu Okręgowego we Wrocławiu rozpoznaje Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej, VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych przy ul. Poznańskiej 16 we Wrocławiu. Obejmuje to także dłużników spoza samego miasta, jeżeli mieszkają w okręgu wrocławskim.

Właściwość ustala się według miejsca zamieszkania dłużnika, a nie według adresu wierzyciela czy siedziby banku. Jeżeli mieszkasz we Wrocławiu lub na terenie okręgu wrocławskiego, postępowanie będzie toczyć się na miejscu - to skraca drogę na rozprawę i kontakt z syndykiem.

Najczęstsze błędy przy wniosku

• Pominięcie wierzyciela. Zobowiązania umyślnie nieujawnione nie podlegają umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 370f ust. 2). Lepiej wpisać wierzytelność sporną niż ją pominąć.
• Wyzbycie się majątku przed złożeniem wniosku. Darowizna mieszkania na rzecz rodziny nie chroni go przed masą, a sąd bada okoliczności powstania niewypłacalności przy ustalaniu długości planu spłaty.
• Opisanie sytuacji zbyt ogólnie. To z opisu okoliczności sąd wnioskuje, czy niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa - a od tego zależy, czy plan spłaty skończy się po trzech latach, czy po siedmiu.
• Czekanie na zakończenie egzekucji. Egzekucja nie musi się zakończyć przed złożeniem wniosku. Zawiesza się ona z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości.
• Papierowy wniosek bez urzędowego formularza. Wniosek złożony na papierze w biurze podawczym sądu musi mieć postać urzędowego formularza (art. 491² ust. 3).

Najczęstsze pytania

Ile kosztuje złożenie wniosku o upadłość konsumencką?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Jeżeli majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, pokrywa je tymczasowo Skarb Państwa (art. 491⁷ ust. 1). Osobną kwestią jest wynagrodzenie pełnomocnika, które ustalamy przed przyjęciem sprawy.

Czy mogę ogłosić upadłość, jeżeli mam tylko jeden dług?

Tak. Ustawa nie wymaga ani określonej liczby wierzycieli, ani minimalnej kwoty zadłużenia. Liczy się utrata zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1).

Czy stracę wynagrodzenie za pracę?

Wynagrodzenie wchodzi do masy upadłości w części podlegającej zajęciu na zasadach z Kodeksu pracy. Część wolna od zajęcia zostaje do Twojej dyspozycji, a sąd, ustalając plan spłaty, uwzględnia koszty utrzymania Twoje i osób pozostających na Twoim utrzymaniu (art. 370a ust. 8).

Co z długami wobec rodziny i znajomych?

Traktuje się je tak samo jak pozostałe zobowiązania i trzeba je ująć we wniosku. Pominięcie takiego wierzyciela oznacza, że dług przetrwa umorzenie, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 370f ust. 2).

Czy upadłość konsumencka umorzy zaległe alimenty?

Nie. Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu, a egzekucja roszczeń alimentacyjnych jest dopuszczalna także po ogłoszeniu upadłości (art. 370f ust. 2 oraz art. 146 ust. 3).

Jak długo czeka się na ogłoszenie upadłości?

Termin zależy od obciążenia sądu i kompletności wniosku. Braki formalne są najczęstszą przyczyną wydłużenia sprawy, dlatego opis okoliczności i zestawienie wierzycieli przygotowujemy szczególnie starannie.

Stan prawny na 24 września 2026 r. Podstawa: ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 913). Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.